تمام اين حالات و رفتار ، درجه و پايهء ايمانى انسان را به انحطاط و سقوط مىكشاند و بين انسان و فضل و عنايت حق فاصله مىاندازد . افراد كينه‌توز در صورتى كه قادر به مجازات طرف مجادلهء خود باشند مىتوانند سه حالت را پيش بگيرند : 1 - حق طرف خود را بدون كم و كاست و به طور كامل ادا نمايند كه اين عين عدل و عدالت خواهى است . 2 - نسبت به او از طريق عفو و گذشت احسان كنند كه چنين كارى تفضل است . 3 - ناروا عمل كنند و به وى ظلم و ستم نمايند كه چنين برنامه‌اى جور است . رفتار سوم شيوهء اراذل و اوباش و فرومايگان است ، رفتار دوم راه و رسم صديقان است و رفتار اوّل اوج پايه و درجهء مردمان صالح و پسنديده است . 5 - رشك و حسد ديگر از آفات مضرّ مجادله ، رشك و حسد است كه نتيجه و بازده حقد و كينه‌ورزى است . اكثراً مجادله‌كننده از حسد در امان نيست ؛ زيرا گاهى بر طرف خود غالب و گاهى در برابر او مغلوب است و گاهى سخن وى مورد تمجيد و وقتى سخن طرف وى مورد ستايش است . وقتى غلبه با او نباشد و سخنش مورد ستايش قرار نگيرد ، به خود مىپيچد كه اى كاش من غالب مىآمدم و از كلام من ستايش مىشد و اين آرزو و خواسته عين حسد است ، چون علم و دانش از مهم‌ترين نعمت‌هاى الهى است ، وقتى مجادله‌كننده آرزو كند كه مزاياى دانش به طرف او باشد ، معنايش اين است كه اى كاش طرف من از اين امتيازات محروم بود ، پس در حقيقت سلب نعمت را از طرف